ERGENLİK DÖNEMİ SORUNLARI

1. Boy kısalığı

*Boy kısalığının pek çok sebepleri vardır.Genetik boy kısalığı bunlardan bir tanesi, ancak az sıklıkla rastlanılan bir tanesidir. Kronik hastalıklar, erken veye geç ergenliğe girme, ergenliğin kısa sürmesi,mide barsak hastalıkları vede hormon bozuklukları boy kısalığının daha sık rastlanılan sebepleridir.

*Düzenli ve sağlıklı beslenme özellikle hayatın ilk yıllarında normal büyüme için gereklidir. Spor yapmak, kemikler üzerinde olumlu uyarıcıolduğundan, faydalıdır ancak spor yapturarak boyu uzatmak mümkün değildir. Boy uzamasına neden olan pek çok faktör vardır. Düzenli takiplerle , çocukluk ve ergenlik döneminde normal boy artımının sağlandığını görmek; eğer normal boy artımında azalma varsa (yılda 5 cm’den az) ve çocuk veya ergen akranlarından geri kalıyorsa hemen müdahale etmek gerekir.

* Boy kız çocuklarında adetlerden sonra azalarak artar. Düzenli adetlerden  sonra ortalama 6-7 cm artış olur.Erkeklerde ise en çok 14-15 yaşları civarında artar ve azalarak 18-19 yaşına kadar artmaya devam eder. Erkeklerde daha uzun süre boy artımının görülmesinin sebebi testosteron hormonunun kemikleri kapama etkisinin östrojene göre daha az olmasındandır.

* Türk çocuklarında olması gereken normal boy değerlerimevcuttur. Ortalama boy  %50’ye tekabül eder, en alt %3 ve %10 sınırındakilerinmutlaka araştırılması gerekir.

2. Guatr

*Guatr tiroid bezinin normalden fazla büyümesi demektir.Tiroid bezi, değişik nedenlerle aşırı çalışınca guatr ortaya çıkar.

*Guatr da tiroid bezinin büyüklüğü bazen gözle ,boyunda şişlik şeklinde görülebilir. Eğer tiroid hormonları yetersizse halsizlik,yorgunluk,üşüme ,tembellik gibi belirtiler ortaya çıkar. Eğer tiroid bezi fazla çalışıyorsa terleme, taşıkardi,çarpıntı gibi belirtiler olur.

*Özellikle okul çağındaki ve ergenlikteki kızlarda Hashimato hastalığı denilen guatr çok sık görülür. Sebebi vucudun tiroid bezine karşı antikor yapmasıdır ve sebebi tam olarak belli değildir.Kızlarda erkeklerden 5-8 misli daha sık görülür.

*Tedavisi zor değildir. Bazen yalnız takip edilir bazen de tiroid hormon tabletleri ağızdan verilerek,guatr küçültülür.

3.   Anemi

*Anemi solukluk,halsizlik,üşüme,tembellik gibi belirtiler gösterir.

*Anemi özellikleadet görmeye başlayan ve hızlı büyüyen ergenlik çağındaki kız çocuklarında gözlenir. Et ve sebze ağırlıklı beslenmek ve Hemoglobin kontrolu yaptırmak , eğer anemi saptanırsa da tedavi ettirmek gerekir.

*Ağızdan demir ilaçları verilir ve beslenmesi düzenlenir.

*Olabilir,ancak bazı anemi dışı hastalıklarda da bu belirtiler görülebilir.

4.   Aşırı kıllanma

*Sebepleri hormon bozukları, bazı ilaçların yan etkileri ve ailesel olabilir.

*Sebebi saptandıktan sonra tüylenmeyi azaltıcı tedaviler yapılır.

5.   Fiziksel sorunlar

*Ergenlik dönemindeki hızlı büyümede aynı zamanda hızlı kilo artıda söz konusudur. Bu dönemde ortopedik sorunlar sık görülür.

*Postür dediğimiz duruş şeklinin normal olması gerekir. Kambur duruş özellikle kız çocuklarında meme gelişimini gizlemek için yapılabilir ancak bu duruş daha sonra kalıcı hale gelebilir ki sakıncalıdır. Tek omuzda sürekli ağırlık taşımamak,fazla kilo almamak ortopedik sorunların oluşumunu önleyebilir.

*Omurga eğriliği hafifse ortopedistler tarafından önerilen korselerle , ağırsa ameliyatla tedavi edilir.

6.   Obesite

*Özellikle ergenlik döneminde obes olan 10 çocuktan 7’si erişkinde de obes olur. Bu nedenle ergenlikte obesiteden kaçınmak gerekir. Dengeli beslenme,aşırı karbohidratlı yiyeceklerden kaçınma ve de en önemlisi hayata spor aktivitelerini sokmak gerekir. Sürekli tatlı,çukulata tüketen ve zamanını bilgisayar başında geçiren, hareketsiz çocukların obes olma olasılığı çok fazladır.

*Obezitenin pek çok tarifi vardır. En basiti akranlarından iri ise o çocuk obesdir. Ağırlığın, boya oranlaması ile bulunan bilimsel değerler obesiteyi tanımlamada kullanılır.

*Spor yapmak,az ve sık beslenmek (6 öğün) ,öğün atlamamak ve de en önemlisi kilo vermeye kararlı olmak.  Eğer karalıysanız kilo verirsiniz .

7.   Adet düzensizlikleri

*Ağrılı adet, uzun süren adetler, gecikmiş veya erken gelen adetler, az veya çok adet kanamaları

*Ergenlik döneminde ilk adetten sonraki2-3 yılda adet düzensizlikleri görülmesi normaldir. Hormonların düzenli salınımlarının olmaması sebepler arasındadır. Ancak bu düzensizlikler uzarsa hekim kontrolu gerekir.Özellikle ilkadetler ağrılı olabilir, ilaç alarak bu durum önlenebilir.

*Uterus adelesi içinde prostoglandin dediğimiz hormona cevaben bazı kızlara adetler ağrılı olur, hatta bazen yataktan kalkamayacak kadar ağrı görülebilir.

*Adetler başlarken ve adet sırasında alınacak özel ağrı kesici ilaçlarla bu durum önlenebilir.

8.   Diyabet

*Çocukluk çağı diyabeti yani tip 1 diyabetin sebebi belli değildir.Pankreas bezi tamamen tahripolur ve vucut kan şekerini düşüren insülini yapamaz. Genetik yatkınlık, geçirilmiş bazı enfeksiyonlar, toksinler sebep olabilir. Erişkin yani tip 2 diyabeti ise şişmanlık ve genetik geçişle ilgili bir hastalıkdır. Pankreasdan insulinin salınımında veya etkisinde bozukluk vardır.

*Ne yazık ki tip1 diyabeti önlemek için yapabileceğimiz bir şey yok. Araştırmalar henüz bir sonuçvermedi. Tip 2 diyabeti ise şişmanlığı önleyerek görülmesini azaltabiliriz.

*Tip 1 diyabette mutlaka insulin tedavisi gerekir,diyet ayarlaması yapılır ve spor önerilir. Tip 2 diyabette ise önce diyet sonra ağızdan şeker düşürücü ilaçlar ve gerekirse insulin tedavisi önerilir.

9.   Kemik Sağlığı

*Kemikler vucudumuzu ayakta tutan sert maddelerdir.Duruşumuz,yürüyüşümüz, hareket etmemiz onlar sayesinde olur.

*Ergenlik dönemi kemik yoğunluğunun en çok arttığı ve serleşmenin olduğu dönemdir. Bu nedenle ergenliği sağlayan hormonların yanında, kalsiyumdan zengin süt,yoğurt,peynir,yumurta gibi ürünlerle beslenme kemik gelişiminin normal olması için çok gereklidir.Kolalı içecekler kalsiyum emilimini bozduğundan mümkünolduğunca az tüketilmelidir.Unutmamalıyız ki ileriki yaşlarda görülen osteoporoz yanikemik erimesinin temeli çocukluk çağında atılır.